Hành trình tái sinh của kình ngư: Chinh phục cự ly 50m ếch tại LA28

Sáng nay, ở bể bơi công cộng gần nhà tôi tại Valencia, có một cậu bé lặp đi lặp lại động tác xuất phát hàng chục lần. Cậu ấy không bơi. Cậu bổ nhào xuống nước, lặn sâu, giữ thân người thành một đường thẳng, rồi nổi lên, trèo lên thành bể và làm lại tất cả. Tiếng nước vỗ vào gạch men vang lên đều đặn như một bản nhạc chưa hoàn chỉnh. Tôi đứng nhìn từ khoảng cách chừng một mét rưỡi, đủ để thấy bọt nước vỡ ra quanh vai cậu bé mỗi lần lao xuống. Bỗng nhiên tôi nghĩ đến Tatjana Smith. Cô ấy cũng đang đứng trước một khởi đầu mới, không phải ở một bể bơi công cộng mà ở đấu trường Olympic. Sau khi giành huy chương vàng ở cự ly 100m và 200m ếch tại Paris 2026, Smith tuyên bố sẽ chuyển hướng sang cự ly 50m ếch tại Los Angeles 2028. Một cự ly chưa từng xuất hiện trong lịch sử Olympic. Một cơ hội chưa từng có người chạm tay vào.

Los Angeles 2028 sẽ là kỳ Olympic đầu tiên đưa cả bốn kiểu bơi ếch, ngửa, bướm và tự do vào cự ly 50m. Với giới chuyên môn, đây là một cuộc cách mạng về chương trình thi đấu; với các vận động viên, đây là một cánh cửa mới được mở ra sau hai thập kỷ đóng chặt. Tatjana Smith, 27 tuổi, một trong những kình ngư bơi ếch xuất sắc nhất thế hệ của mình, đã chọn cánh cửa đó. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, cô nói rằng mình muốn “viết nên một lịch sử mới”. Nhưng ngay sau đó, cô nói thêm: “Tôi vẫn phải xây dựng cuộc đua, vượt qua vòng loại và giành lại vị trí của mình trên bục xuất phát.” Câu nói thứ hai khiến tôi chú ý hơn cả câu nói thứ nhất. Nó cho thấy một nhà vô địch không hề ảo tưởng. Cô biết rằng hai tấm huy chương vàng Olympic không tự động biến thành tấm vé đến LA. Bơi 50m là một môn thể thao khác, với những quy luật khác.

Kể từ khi bơi ếch xuất hiện tại Olympic năm 2026, chưa bao giờ có một nội dung 50m dành cho kiểu bơi này. Các tay bơi ếch giỏi nhất lịch sử như Kosuke Kitajima, Adam Peaty hay Lilly King đều xây dựng sự nghiệp ở 100m và 200m. Vì vậy, khi LA28 công bố bổ sung 50m ếch, nó không chỉ tạo ra một bộ huy chương mới, mà còn tạo ra một không gian hoàn toàn trống trải. Không có kỷ lục Olympic. Không có nhà đương kim vô địch. Không có “chuẩn mực” nào để so sánh. Điều đó khiến nước đi của Smith trở nên thú vị gấp bội.

Kinh nghiệm theo dõi các giải bơi của tôi, dù không chuyên sâu như bóng đá, đã dạy tôi một điều: cự ly càng ngắn, sai số càng nhỏ, và sự khắc nghiệt càng lớn. Ở cự ly 200m ếch, Smith có thời gian để sửa sai, để điều chỉnh nhịp thở, để tính toán thời điểm bứt tốc. Nhưng ở cự ly 50m, mọi thứ diễn ra trong vòng chưa đầy 30 giây. Không có thời gian để sửa sai. Không có chỗ cho sự do dự. Sức mạnh của một tay bơi ếch dài hơi nằm ở khả năng duy trì nhịp và phân phối sức; còn ở cự ly 50m, mọi thứ được quy về một khoảnh khắc bùng nổ.

Hãy tưởng tượng một tiền đạo cắm quen ghi bàn trong vòng cấm. Đặt anh ta ở cánh, yêu cầu anh ta đi bóng tốc độ và tạt bóng liên tục – anh ta có thể vẫn chơi được, nhưng sẽ không bao giờ phát huy tối đa sở trường. Cự ly 50m cũng vậy. Một tay bơi xuất sắc ở 200m thường có vòng quay tay dài, nhịp đạp chân kinh tế và khả năng đọc nhịp cuộc đua. Nhưng ở 50m, những tố chất ấy gần như không còn ý nghĩa. Thay vào đó, người ta cần tốc độ xuất phát nhanh như một vận động viên điền kinh, quãng lặn dưới nước tối ưu để cắt giảm lực cản, và tần số quay tay cực cao để duy trì tốc độ tối đa trong thời gian ngắn nhất có thể.

Điều đáng nói là Smith chưa từng công bố bất kỳ thông số nào về 50m. Cô chưa thi đấu trở lại kể từ Paris 2026. Không ai biết cô đang ở đâu trong quá trình chuẩn bị. Điều đó có thể là một chiến lược giữ bí mật, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của sự thận trọng. Tôi nhớ đến câu chuyện của những vận động viên chuyển đổi cự ly thành công – họ thường bắt đầu tập luyện với các chuyên gia nước rút ít nhất một năm trước kỳ tuyển chọn. Còn Smith, cô chỉ có hai năm. Hai năm để xây dựng lại từ con số không.

Nhưng tôi cũng nhìn thấy một lợi thế mà ít người nhắc đến: sự tự do của người không có gì để mất. Smith đã giành mọi danh hiệu cao quý nhất ở cự ly 100m và 200m. Nếu cô thất bại ở 50m, sự nghiệp của cô vẫn nguyên vẹn. Nếu cô thành công, cô sẽ trở thành người đầu tiên trong lịch sử bơi lội giành huy chương vàng ở cả ba cự ly ếch. Đó là một phần thưởng quá lớn để bỏ qua. Cơ hội thật sự nằm ở chỗ 50m ếch là vùng đất chưa có người khai phá. Và trong thể thao, khai phá vùng đất mới luôn tạo ra những huyền thoại.

Tuy nhiên, vượt qua vòng loại không hề đơn giản. Mỗi quốc gia chỉ có hai suất cho mỗi nội dung tại Olympic. Nam Phi, nơi Smith sinh sống, có một nền bơi lội cạnh tranh khốc liệt. Ngay cả khi cô là nhà vô địch Olympic, cô vẫn phải bơi nhanh hơn các đồng nghiệp trẻ tuổi hơn trong các kỳ tuyển chọn quốc gia. Vòng loại là một trận đấu sinh tử, không có chỗ cho thành tích trong quá khứ. Tôi từng chứng kiến những đội bóng lớn bị loại khỏi World Cup vì chủ quan ở vòng loại – và ở bơi lội, điều tương tự diễn ra hàng năm.

Mỗi lần tôi đứng bên bể bơi ở Valencia, tôi lại nhớ những buổi chiều ở Việt Nam, nơi những đứa trẻ tập bơi ở sông, không có huấn luyện viên, không có bàn đạp xuất phát. Chúng chỉ có nước và khát khao. Tôi nhìn thấy điều đó ở Smith – thứ khát khao không đến từ huy chương, mà đến từ việc được một lần nữa đứng ở vạch xuất phát.

Bên ngoài nhìn vào, người ta dễ nghĩ rằng một nhà vô địch Olympic chuyển sang cự ly mới là một bước đi đầy tham vọng và đáng ngưỡng mộ. Nhưng tôi nhìn thấy một áp lực ngược chiều: Smith không chỉ đang cạnh tranh với các đối thủ, cô còn đang cạnh tranh với chính di sản của mình. Mỗi lần cô chạm tay vào thành bể ở vòng loại, người ta sẽ so sánh cô với chính cô của hai năm trước. Nếu cô không giành được suất dự Olympic, câu chuyện của cô sẽ bị đóng khung thành một sự kết thúc buồn. Nhưng nếu cô giành suất, áp lực vẫn còn nguyên, bởi vì cả thế giới sẽ chờ xem liệu một nhà vô địch 200m có thể trở thành nhà vô địch 50m hay không.

Có một giả thuyết mà tôi tin là đúng: việc chuyển sang cự ly 50m đôi khi là cách để một vận động viên tránh đối đầu với quá khứ của chính mình. Ở cự ly 100m và 200m, Smith sẽ luôn bị so sánh với những kỷ lục cô từng lập. Còn ở 50m, không có gì để so sánh. Cô có thể tự do định nghĩa lại chính mình. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là nếu cô thất bại, cô không thể vin vào bất kỳ lý do nào. Trong một môn thể thao mà số liệu thống kê ngự trị, việc rời bỏ vùng an toàn là một canh bạc. Nó có thể tạo nên một huyền thoại, hoặc có thể xóa nhòa những gì đã xây dựng.

Tôi đứng về phía nào ư? Có những buổi tối tôi chọn ở lại sân thay vì về nhà, và đổi lại một câu chuyện chưa ai kể. Câu chuyện của Smith vẫn đang được viết từng ngày. Có thể cô sẽ không bao giờ giành huy chương ở 50m. Có thể cô sẽ bị loại ngay từ vòng loại. Nhưng chỉ riêng việc cô sẵn sàng rời bỏ vùng an toàn để thử một điều chưa ai làm, đã đủ khiến cô trở thành một nhân vật đáng nhớ.

Khi nhìn cậu bé tập xuất phát ở bể bơi Valencia sáng nay, tôi nhận ra một điều: mọi cuộc chơi lớn đều bắt đầu từ một động tác lặp đi lặp lại đến nhàm chán. Tatjana Smith hiểu điều đó. Cô biết rằng để “viết nên một lịch sử mới”, trước tiên cô phải vượt qua vòng loại – một bước chẳng có gì hào hùng, nhưng là bước duy nhất dẫn đến vinh quang. Hai năm nữa, khi tiếng còi khai cuộc ở Los Angeles vang lên, tôi không biết cô ấy có đứng trên bục xuất phát hay không. Nhưng tôi biết rằng cô ấy đã chọn con đường khó nhất. Và trong một thế giới thể thao ngày càng an toàn, sự liều lĩnh ấy đáng để chờ đợi. Một mét rưỡi cách mặt nước, nhưng đủ để thấy hơi thở của cuộc đua. Chỉ có một phe duy nhất: phe đứng trên khán đài đến phút chót. Tôi sẽ ở đó.